Hai aínda, malia as recentes iniciativas que cobren as lagoas de coñecemento da produción xornalística de Álvaro Cunqueiro e facilitan o acceso á mesma, bastante traballo que abordar para ir completando o seu perfil como home de letras.

Volvo, neste blog, a Cunqueiro -de quen nunca prescindín como lector- para ofrecer un texto que, ao meu ver, non está exento de relevancia. Data de 1936 e, xustamente pertence ao tempo da campaña a prol do Estatuto de Autonomía de 1936. Cunqueiro, como é sabido e está recollido en forma de libro, publicou nas páxinas de El Pueblo Gallego de Vigo dous artigos -“A vocación da libertade I e II”, 28 de xuño e 5 de xullo respectivamente, e o aínda máis revelador “Notas a unhas notas”, do 8 de xullo de 1936- nos que amosaba, sen ambaxes nin equívocas interpretacións, o seu posicionamento a favor do Estatuto e da importancia que tiña para o futuro de Galicia. Complementario a estes artigos e noutra cabeceira se cadra conviría incluír a prosa “Los antecedentes del galleguismo. En principio fue el verso” que viu a luz no xornal madrileño El Sol a véspera da plebiscito, isto é, o 27 de xuño de 1936, con tres ilustracións que son fotogramas extraídos do documental “Finis Terrae”, película dirixida por Carlos Velo e Fernando G. Mantilla. O artigo acompáñase nunha páxina tanto dun texto anónimo que sistematiza os contidos do Estatuto como doutra colaboración que escribe, baixo o título “Horizontes del Estatuto. Su aspecto agrario, social e económico”, E. González López. O texto, por certo, abre unha sección homónima no libro Al pasar de los años. Artículos periodísticos (1930-1981), publicado no ano 2020 e editado por Miguel González Somovilla. Tamén chamou a atención sobre el no seu día o profesor e amigo Xesús Alonso Montero.

Cunqueiro vía o mundo cunhas lentes particulares que eran as da literatura. Así vía o noso mundo e é aí onde anoa a memoria da literatura galega co andar a través do tempo da Galicia contemporánea. Velaí como parte de Nicomedes Pastor Díaz para saltar a Rosalía e Pondal -exclúe significativamente a Curros- ata os tempos modernos para concluír nunha prosa esperanzada: “En el principio fue el verso; que en el final de la vida de los gallegos sea la canción” (véxase abaixo o artigo na mellor reprodución que me foi posible).

GALICIA ANTE EL ESTATUTO
LOS ANTECEDENTES DEL GALLEGUISMO
Mañana, y mediante plebiscito, se conocerá en España la opinión de una de sus más bellas regiones para decidir su autonomía. Respetuosos con aquella, pretendemos no enjuiciar y hacer simplemente una exaltación de sus valores y de su aportación en todos los órdenes de lo nacional.
HORIZONTES DEL ESTATUTO
EN EL PRINCIPIO FUE EL VERSO
EL ESTATUTO GALLEGO
Su aspecto agrario, social y económico
E. GONZÁLEZ LÓPEZ
LOS ANTECEDENTES DEL GALLEGUISMO

EN EL PRINCIPIO FUE EL VERSO

I
Como si estuviera anunciado a la manera apasionada y profunda con que se suelen anunciar estas delicadísimas cosas, Galicia comenzó por el verso, y por el verso romántico. "Comencemos por la vida o por la muerte; pero que se nos oiga cantar al nacer y al morir", se soñó un día bajo las hermosas ruinas pálidas del Lindisfarne, allá en Northumbria; en esta Galicia tan antigua de pan y de vino y está tan labrada la tierra, que aquí la cosa no podía ser de otro modo: en el principio —la vida y la muerte— fué el verso. El 11 de marzo de 1828, la voz verde, infantil y decadente de Nicomedes Pastor Díaz, un gran celta, vocado, como todos, a llegar demasiado cedo o demasiado tarde, hizo temblar la entraña acorde de nuestra lengua...

En Nicomedes Pastor Díaz está el romanticismo; en Rosalía, la saudade, y en Pondal, la raza y la tierra, enseñó nuestro Ramón Otero Pedrayo en memorable discurso. En los tres están las aguas que hasta hoy nos hicieron durar, la sed que las abraza y el abrasado corazón que las despeña. Cuantos escuchamos a Galicia vivir y como un mundo la sentimos, de aquí no nos movemos...

Nicomedes Pastor Díaz, un gran celta, vocado, como todos, a llegar demasiado cedo o demasiado tarde. El ser de Galicia —Ramón Otero lo explicó maravillosamente— aún no estaba precisado. Los orígenes y el porvenir estaban igualmente lejanos...

II
Así, con verso, en el siglo XIX nos recomenzamos los gallegos. Aquí están las aguas que nos hicieron durar la sed que las abraza y el abrasado corazón que las despeña. Nos dieron vocación de libertad, y nos la dieron por el verso, por la lengua, "que ser por la lengua es más que ser por la sangre, se clava en la letra de un humanista ilustrísimo. Tenemos hoy los gallegos la vocación de la libertad"...

Alvaro CUNQUEIRO