Ryūnosuke Akutagawa
Rashōmon e outros relatos (tradución de Gabriel Álvarez Martínez)
Irmás Cartoné, Compostela, 160 páxinas, 14,50 €, 2025
Sospeito que me impuxen a lectura deste libro porque o primeiro dos relatos aquí recollidos, xunto co titulado “Na espesura”, serviu para elaborar o guión dunha das máis fantásticas películas de Akira Kurosawa. Dun ou doutro xeito, a obra de Akutagawa -gabada por moi diferentes voces entre as que se contan as de Borges ou Murakami- supón unha extraordinaria ocasión para nos internar nas claves dunha estética e dunha narrativa que quixo situarse, á mantenta, fiel aos trazos da tradición literaria xaponesa ao tempo que abrazaba camiños máis contemporáneos transitados pola literatura occidental. De feito é sorprendente, por moderna, a sorte de dualidade ou xogo de contrastes que brilla nalgúns destes relatos onde o mesmo acontecemento vai describirse desde diferentes puntos vista para que, ao final, sexa a persoa receptora quen xulgue o acertado, ou non, de cada feito revelado, apuntando así á relatividade da propia verdade.
O primeiro dos relatos incorpora un topónimo que fai referencia ao nome dunha das dúas portas de Quioto que existiu ao longo da época clásica xaponesa (entre os anos 794 e 1185), na realidade empregado como un depósito de cadáveres e onde un samurai debate entre entregarse ao crime ou ao roubo malia que no fondo haxa un intento de cuestionarse os límites da propia vida. Este texto xunto cos catro personaxes de “Na espesura” cuxos parlamentos -a carón dos que alimentan o sorprendente relato “O baile”- son os que darían pé para o que se bautizou como “efecto Rashōmon“, empregado xa en diversas ciencias e non só na literatura onde vén sendo, no fondo, un simple recurso técnico.
Alén dos espazos retratados co excelente pulso nesta compilación de relatos, situados en diferentes épocas históricas tal e como se nos sinala nun amplo corpus de notas a rodapé que cómpre agradecer ao tradutor Gabriel Álvarez Martínez, hai neles un ton desasosegante e dunha ben calculada indeterminación en todos e cada un dos relatos. Fóra dos citados, véxase o que se transmite en “O nariz” onde un sacerdote budista se atormenta polo tamaño do seu nariz; advírtase o desacougo plasmado nas expectativas -a través de dous soliloquios de Kena e Moritō: un garda namorado e unha dama casada; ou, sobre todo, no probablemente máis arrepiante relato, que abraza unha transparencia magoante por violenta, titulado “A representación do inferno”.
Teño para min que é este un libro ben suxestivo que enriquece o envexable catálogo de Irmás Cartoné. Estupenda idea a de traelo á nosa lingua.