Sonora foi para min un libro que aloumiñou e aloumiña co seu discurso cicatrices aínda non curadas. Cheguei a el meses despois da súa aparición nun momento delicado que me impedía facer moitas cousas que sempre fixen. Tempo despois o falecemento da miña nai coincidía, sen buscalo, coa lectura deste libro que abrazaba, como monólogo ou diálogo, a experiencia da morte, da orfandade e do baleiro absoluto que deixa este tipo de ausencias radicais. Todo por xunto provocou que, a pesar de que a práctica da crítica literaria me axudou moito, non puidese escribir sobre un libro que sentía como inequivocamente moi importante para min: tanto que me resultaba imposible falar del.
Mais hoxe escribo sobre este libro inmenso coa felicidade que arrastra a concesión do Premio Nacional de Poesía do Ministerio de Cultura, no ronsel que cómpre celebrar das nosas Yolanda Castaño, Pilar Pallarés ou Olga Novo e que posibilita no meu caso, permítanme, seguir a reflexionar agora sobre o dó que nunca remata, sobre a estirpe da que fala a autora, sobre as novas situacións que a morte xera e que cómpre afrontar.
Sonora parte da constatación da morte, abofé, mais talvez orientada, como vizoso contraste, cara a unha vía de acceso ao coñecemento da propia vida, do propio ser. Teño para min que a súa lectura supón internarse nun túnel escuro onde as coordinadas do tempo e o espazo esvaecen á mantenta e onde a luz que nos ilumina para avanzar e atravesalo é a palabra de Chus Pato: unha palabra operativa para camiñar nos rescaldos da memoria persoal e colectiva; nos eidos da reivindicación política e lingüística; no compromiso coa palabra como ferramenta que brilla ao exercitarse nas hibridacións constantes de códigos que son marca inherente dunha voz que aquí estrutura o libro en nove partes -nove eran antigamente as partes da alma- como círculos que se pechan concentricamente deseñando a forma, quen sabe, desa espiral inacabable que se escribe e reescribe.
Sonora é poesía, si, mais tamén un compendio de vida e de saberes: detense con lucidez nos ecos da xeografía e da natureza; da filosofía e da lingüística; da literatura e da bioloxía; da historia e da arte; do eu e do nós. Resoa con forza desde o silencio e transmite unha vibración única cun son inesquecible. Os poemas cimbran no aire uns segundos e asentan na memoria para se converteren en queridas cartografías. Beizón.
As páxinas de Cultura de La Voz de Galicia acolleron onte este artigo por mor da concesión do Premio Nacional de Poesía ao libro Sonora, de Chus Pato. Acrecento aquí os meus parabéns ao xurado por esta elección e, loxicamente, a Edicións Xerais.